Tagarchief: Lezing

Lezing “Middeleeuwse astronomische instrumenten” door Harold Plooijer

5 oktober 2018 20:00 uur

Vanaf de oude Grieken tot en met de middeleeuwen was het astrolabium – naast de zonnewijzer – het meest gebruikte astronomische instrument voor tijdwaarneming (naast nog allerlei andere toepassingen). De meetkundige principes zijn in de tweede eeuw van onze jaartelling vastgelegd door de bekende astronoom Ptolemaeus, maar een beschrijving van de eerste fysieke astrolabia dateert van ongeveer tweehonderd jaar later.

astrolabium (© KMKG – Koninklijke Musea voor Kunsten en Geschiedenis)

In de donkerste middeleeuwen raakte het instrument in Europa in de vergetelheid, maar in de islamitische wereld werd het stokje overgenomen en werd het instrument geperfectioneerd. In de twaalfde eeuw kwam het astrolabium zo weer terug in Europa en maakte daar weer een eigen ontwikkeling door. Het astrolabium bleef in gebruik tot de uitvinding van de telescoop en het slingeruurwerk. Die nieuwigheden maakten het astrolabium in Europa snel tot een curiosum uit het verleden. In de islamitische wereld bleef het astrolabium nog enige tijd in gebruik maar verdween daar uiteindelijk ook.

Met het verdwijnen van het astrolabium verdween helaas ook een deel van de meetkundige en astronomische kennis die ten grondslag ligt aan astronomische tijdwaarneming – een paar niches daargelaten. Dit laatste geldt vooral voor het z.g. “universeel astrolabium” (ook bekend als “saphaea arzachelis” of “astrolabum catholicum”) – zelfs in gespecialiseerde bronnen is hierover nauwelijks iets terug te vinden.

In het kielzog van het astrolabium was er nog een hele verzameling verwante instrumenten in gebruik, zoals de armillairsfeer en het astronomisch kwadrant. Vooral de verwantschap tussen de armillairsfeer en het astrolabium is belangrijk, omdat er nogal wat overeenkomstige aspecten zijn aan beide instrumenten.
Deze lezing behandelt voornamelijk de opbouw, de meetkunde en het gebruik van zowel het planisferisch als het universeel astrolabium, zonder echter de armillairsfeer en het kwadrant over te slaan.

Als bonus kunnen deelnemers de bouwplaat ontvangen van een zelf te bouwen astrolabium. Deze lezing vereist geen diepgaande kennis van astronomie of wiskunde om het verhaal te kunnen volgen. Enige meetkundige kennis op MAVO-niveau maakt het echter wel gemakkelijker.

De lezing wordt gegeven op vrijdagavond 5 oktober om 20:00 uur in de Cees Buining Sterrenwacht in het park Noorderhaven, Perenhout 12, Julianadorp.
Entree: € 5, donateurs €2,50, leden gratis.

Lezing “Sterrenstof (De oorsprong van materie op Aarde)” door Dr. C. Dijkstra

16 februari 2018  20:00 uur

Alle materie op Aarde, waaronder dat in de lichamen van mens en dier, bestaat uit atomen. Waar komen die atomen eigenlijk vandaan?
In deze presentatie wordt op die vraag ingegaan door middel van een denkbeeldige reis door de ruimte en de tijd. We ontdekken hierbij een nauwe band tussen de geboorte, het leven en de dood van sterren, en de atomen waar wij uit bestaan.
We concluderen dat wij letterlijk uit “sterrenstof” zijn gemaakt.

Rien Dijkstra heeft als sterrenkundige o.a. gewerkt aan het Nederlands Instituut voor Ruimteonderzoek in Utrecht.

De lezing wordt gegeven op vrijdagavond 16 februari om 20:00 uur in de Cees Buining Sterrenwacht in het park Noorderhaven, Perenhout 12, Julianadorp.
Entree: € 5, donateurs €2,50, leden gratis.

Lezing “Aardscheerders en Aardrakers” door Paul Wesselius

19 januari 2018  19:30 uur

Op 30 juni 1908 kwam er ‘iets’ neer in Toengoeska in Siberië. Men kon een paar dagen ook ‘s nachts de krant lezen in Nederland als gevolg daarvan. 2000 vierkante km bomen werden geheel tegen de grond geslagen en verschroeid. Dat toonde dramatisch aan dat het zeer gevaarlijk kan zijn als een grote planetoïde op de Aarde stort. (Of het ‘iets’ inderdaad een planetoïde was daar zijn de geleerden het niet over eens. Ik denk dat dat zo was.)

Volgens een wet aangenomen in het Amerikaanse congres moeten de wetenschappers een inventarisatie maken van alle planetoïden, die dicht bij de Aarde zouden kunnen komen. Dat heeft geleid tot de projecten Pan-Starrs en de LSST.

Tenslotte is een enthousiaste groep geleerden bezig om methoden te ontwikkelen om planetoïden, die de Aarde dreigen te raken uit hun koers te brengen. Dat valt nog niet mee.

Paul Wesselius is geboren in 1942 in Amsterdam. Van 1973 tot 2005 heeft hij gewerkt bij wat nu SRON Netherlands Institute for Space Research heet, en wel bij de vestiging in Groningen. Momenteel is hij bezig met de popularisatie van de sterrenkunde en het organiseren van bridgen.

De lezing wordt gegeven op vrijdagavond 19 januari om 19:30 uur in de Cees Buining Sterrenwacht in het park Noorderhaven, Perenhout 12, Julianadorp.
Entree: € 5, donateurs €2,50, leden gratis.

Lezing “De resultaten van Rosetta” door Dr. Henk Olthof

3 februari 2017  20:00 uur

Het Europese Ruimtevaart Agentschap (ESA) heeft vorig jaar zijn missie naar de komeet Churyumov-Gerasimenko officieel afgesloten. Twee jaar lang heeft de satelliet Rosetta een schat aan gegevens teruggeseind naar de Aarde. Bovendien is er een landingstoestel naar het oppervlak van de komeet afgedaald. Wat zijn nu de resultaten van deze spectaculaire missie? Heeft het onderzoek nieuwe inzichten gegeven over de samenstelling, vorming en herkomst van kometen? Tot welk nieuw onderzoek heeft de missie geïnspireerd? Antwoord op dit soort vragen zal Dr. Henk Olthof geven in zijn lezing.

Rosetta

Dr. Olthof is gepromoveerd aan de Universiteit van Groningen en heeft bij ESA/ESTEC in Noordwijk gewerkt aan de ontwikkeling van experimenten voor de wetenschappelijke satellieten van ESA.

De lezing wordt gegeven op vrijdagavond 3 februari om 20:00 uur in de Cees Buining Sterrenwacht in het park Noorderhaven, Perenhout 12, Julianadorp.
Entree: € 5, donateurs €2,50, leden gratis.

Lezing “De Ster van Bethlehem” door Dr. Rob van Gent

Vrijdag 9 december 2016 19:30 uur

Op vrijdag 9 december zal Dr. Rob van Gent een lezing geven op de sterrenwacht van Zenit over de Ster van Bethlehem. De mysterieuze ster die een groep wijzen heeft geleid naar Bethlehem op zoek naar de pasgeboren Messias heeft vele eeuwen lang talloze devote christenen, kunstenaars, schrijvers en verhalenvertellers geïnspireerd. Het heeft ook een grote hoeveelheid literatuur opgeleverd van de hand van theologen, geschiedkundigen en sterrenkundigen in een poging om de fysieke aard van het fenomeen te duiden en informatie te verkrijgen over de geboortedatum van Christus. In de lezing worden de theorieën belicht die in de laatste paar eeuwen over dit verschijnsel naar voren zijn gebracht. Dit ter inspiratie van de nieuwsgierigen van geest en van hen die dit onderwerp vanuit een astronomisch, historisch en theologisch perspectief willen leren kennen.

ster-van-bethlehem-570x455

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rob van Gent is sterrenkundige, gepromoveerd aan de Universiteit van Utrecht. Hij heeft een buitengewone belangstelling voor de geschiedenis van de wetenschap, kalenders, chronologie, de geschiedenis van de astrologie, cartografie en navigatie.

De lezing is op vrijdag 9 december en begint om 19:30 uur.
Plaats: Cees Buining Sterrenwacht in het park Noorderhaven, Perenhout 12, Julianadorp. Entrée: € 5, donateurs €2,50, leden gratis.

Lezing “De veranderlijke Zon en zijn toekomst” door Prof. Dr. Kees de Jager

Zaterdag 12 november 2016 14:00 uur

Op de zon zien we zonnevlekken, uitbarstingen en talloze andere tekenen van activiteit. Dat wisselt echter enorm. In de vorige eeuw was de zon actiever dan hij in tienduizend jaar geweest was. En als tegenstelling: in de laatste 10 jaren was hij bijna dood. Nu krabbelt hij langzaam overeind. Dit heeft alles te maken met de zonne-dynamo. Wij kennen de fietsdynamo: een ronddraaiende magneet maakt elektriciteit. In het binnenste van de zon maken ronddraaiende elektrische wervels magnetische velden. Die magneetvelden stijgen langzaam op en tonen zich aan het oppervlak als verschillende soorten van activiteit. Nu we dit weten kunnen we het verleden van de zon verklaren en voorspellen hoe het in de toekomst zal gaan.

Zonnevlekken op het oppervlak van de Zon. Photo ©2014 by Fred Espenak (AstroPixels.com)

Zonnevlekken op het oppervlak van de Zon. Photo ©2014 by Fred Espenak (AstroPixels.com)

Professor De Jager is een wereldberoemd astronoom die een grote naam verworven heeft op het gebied van onderzoek aan de zon. Hij is emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht en is momenteel werkzaam aan het NIOZ op Texel waar hij zijn studies voortzet naar de effecten van de zonneactiviteit op het klimaat op aarde.

De lezing is op zaterdag 12 november en zal om 14:00 uur aanvangen. Vanwege de verwachte grote belangstelling zal de lezing niet op de sterrenwacht plaatsvinden, maar in het nabijgelegen gebouw “Het Tij” van de Zorggroep ’s Heeren Loo, Eikenhout 324D, 1787 RA Julianadorp. Entrée: € 5, donateurs €2,50, leden gratis.